Dossier Israël

Vervroegde verkiezingen Israël van de baan

(Novum) - JERUZALEM - De vervroegde verkiezingen in Israël zijn van de baan. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft dinsdag overeenstemming weten te bereiken over het uitbreiden van de regeringscoalitie met oppositiepartij Kadima. Door de vorming van een brede coalitie krijgt de premier meer armslag om zaken te doen met de Palestijnen en te beslissen over een eventuele aanval op Iran.

De nieuwe coalitie beschikt over 94 van de 120 zetels in het parlement. Op een gezamenlijke persconferentie verklaarden Netanyahu en Kadima-leider Shaul Mofaz dat hun alliantie voor broodnodige stabiliteit zal zorgen. Ze beloofden nauwe samenwerking ten aanzien van Iran en spraken de hoop uit dat het vredesoverleg met de Palestijnen weer op gang komt, hoewel ze over dit laatste al direct van mening leken te verschillen.

De bekendmaking van de brede coalitie kwam als een volslagen verrassing. Maandag nog stelde de regering vervroegde verkiezingen voor op 4 september, ruim een jaar eerder dan volgens schema. Binnen de coalitie bestonden toenemende spanningen over diverse binnenlandse kwesties, zoals de invoering van militaire dienstplicht voor ultraorthodoxe studenten of het neerhalen van illegale bouwsels op de Westelijke Jordaanoever. Met de uitbreiding van de coalitie met Kadima, met 28 zetels de grootste partij in het parlement, moet de rust terugkeren en zijn vervroegde verkiezingen niet meer nodig.

"Ik was bereid om naar de stembus te gaan", zei Netanyahu. "Maar toen ik leerde dat er een zeer brede regering kon worden gevormd, besefte ik dat de stabiliteit hersteld kon worden. Dat is waarom ik heb besloten een brede regering van nationale eenheid te vormen."

De nieuwe coalitie zal zich richten op vier beleidsterreinen, zei de premier: afschaffing van de omstreden vrijstellingen voor militaire dienst; hervorming van het politieke bestel, waarin bijna geen regering de vier jaar volmaakt; bescherming van de economie en promoten van een 'verantwoord' vredesproces met de Palestijnen.

De vredesonderhandelingen liggen al meer dan drie jaar stil vanwege het Israëlische nederzettingenbeleid. De Palestijnen willen pas praten als er een bouwstop is. Netanyahu zei weer niet of hij een bouwstop nu wil overwegen. In plaats daarvan herhaalde hij zijn oproep aan de Palestijnse leider Mahmoud Abbas om weer te gaan praten, zonder voorwaarden vooraf. "Ik hoop dat president Abbas deze kans aanpakt", zei Netanyahu.

Nabil Abu Rdeneh, woordvoerder van Abbas, verwelkomde de nieuwe regering voorzichtig. "Wij roepen de nieuwe Israëlische regering op de gelegenheid van de uitgebreide coalitie te baat te nemen om zich in te zetten voor het bereiken van vrede met het Palestijnse volk."

Mofaz verklaarde aan Netanyahu nieuwe ideeën te willen voorleggen. De Kadima-leider heeft gepleit voor een interim-regeling met de Palestijnen, met afspraken over grens- en veiligheidskwesties, vooruitlopend op een definitieve regeling.

Kadima heeft onder leiding van voormalig minister van buitenlandse zaken Tzipi Livni altijd geweigerd zich bij de regeringscoalitie aan te sluiten, omdat Livni van mening was dat Netanyahu niet serieus wilde praten over vrede met de Palestijnen. Livni is echter partijleider af en is opgevolgd door Mofaz, een voormalige legerchef en ex-minister van defensie.

Netanyahu beloofde ook 'serieuze en verantwoordelijke' gesprekken met Mofaz over Iran, waarvan Israël vermoedt dat het heimelijk werkt aan kernwapens. Netanyahu heeft er op gezinspeeld dat Israël bereid is tot een aanval op het Iraanse atoomprogramma als het zich daardoor bedreigd voelt. Mofaz heeft zich tegen zo'n aanval uitgesproken, maar hij heeft er ook een handje van om ten aanzien van gewichtige onderwerpen van standpunt te veranderen.

Mofaz ging met aansluiting bij de coalitie akkoord, op voorwaarde dat de regering instemt met uitstel van militaire dienstplicht voor ultraorthodoxe joden. Op de persconferentie zei Mofaz dat het een 'fout' was om in de oppositie te gaan.

Gesteund door gunstige opiniepeilingen voerde Netanyahu de coalitieonderhandelingen vanuit een positie van kracht. Mofaz daarentegen moet alle zeilen bijzetten om te voorkomen dat het aantal zetels van zijn partij van de huidige 28 tot een schamel dozijn wordt gereduceerd. In ruil voor zijn regeringsdeelname krijgt Mofaz weinig meer terug dan de overwegend symbolische titel van vicepremier. Maar hij heeft nu tot de volgende verkiezingen nog anderhalf jaar de tijd om het tij te keren, of Kadima weer in de schoot van Likud te laten terugkeren. Kadima scheidde zich in 2005 van Likud af en veel leden, onder wie Mofaz, hebben politieke wortels in Likud.

Shelly Yachimovich, leider van oppositiepartij Arbeid, reageerde furieus op de stap van Netanyahu en Mofaz, welke laatste zij een 'regelrechte leugenaar' noemde. "Ik voel walging, weerzin, ben ziek en moe en heb het gevoel dat een lijn is overschreden."

Het niet doorgaan van de verkiezingen is ook een tegenvaller voor de kersverse politicus Yair Lapid, een voormalige televisiepresentator die het in de opiniepeilingen goed deed. Hij moet nu langer wachten voor hij in de Knesset kan worden gekozen.